Bóle barku

KOMPLEKS BARKOWY – BUDOWA ORAZ PRZYCZYNY URAZÓW

Bóle barku stanowią bardzo powszechny problem. Najczęściej są konsekwencją schorzeń nerwowo-mięśniowych, zmian chorobowych w obrębie kręgosłupa szyjnego oraz struktur samego barku, a także stanów zapalnych stawów i mikrourazów tkanek barku. Duża podatność na urazy oraz zmiany chorobowe kompleksu barkowego związana jest niewątpliwie z jego złożoną budową. Ogromny wpływ mają również przeciążenia, jakim jest stale poddawany.

Kompleks barkowy jest jedną z najbardziej ruchomych struktur w organizmie człowieka, w którym ruchy wykonywane są w wokół trzech prostopadłych do siebie osi kończyny górnej – strzałkowej, czołowej i poprzecznej. Spośród wszystkich stawów obręczy barkowej, największy zakres ruchów posiada staw ramienny, ale przez to jest mało stabilny, a z racji nieograniczonych możliwości ruchowych jest również najbardziej zagrożony zużyciem i dysfunkcjami.

Zaburzenia biomechaniki stawu i jego schorzenia, związane są przede wszystkim z budową anatomiczną i wynikają z nieproporcjonalnie małej panewki stawu ramiennego w odniesieniu do główki kości ramiennej – wyjaśnia Marcin Trębowicz, fizjoterapeuta, kierownik Centrum Diagnostyki i Fizjoterapii „Werandki”. – Te uwarunkowania anatomiczne, wymagają więc nieprzerwanej pracy koncentrycznej i ekscentrycznej kilkudziesięciu mięśni. Każdego dnia wykonujemy około 3-4 tysięcy ruchów, co w połączeniu ze specyficzną budową anatomiczną stawu ramiennego sprawia, że jest on szczególnie narażany na urazy o charakterze przeciążeniowym.

Czynnikami zwiększającymi ryzyko wystąpienia zmian o charakterze chorobowym jest zarówno aktywność zawodowa, jak i uprawianie dyscyplin sportowych, w których ważnym elementem są rzuty – szczególnie z nad głowy, które wyzwalają duże siły i znaczne przyśpieszenie.

Duża ruchomość stawu ramiennego związana ze znacznym zredukowaniem powierzchni stawowych, zwiększa ryzyko jego niewystarczającej stabilności mechanicznej – tłumaczy fizjoterapeuta. – Sama torebka stawowa tworzy luźny i obszerny worek, który nie jest w stanie zapewnić prawidłowej ochrony mechanicznej stawu przed siłami zewnętrznymi. Dlatego, funkcję ochronną, a jednocześnie wzmacniającą ściany torebki stawowej, spełniają mięśnie rotujące ramię tzn. mięsień podłopatkowy, nadgrzebieniowy, podgrzebieniowy oraz obły mniejszy. Oprócz struktur ścięgnistych, istnieje również szereg więzadeł, które dodatkowo zapewniają stabilność stawu ramiennego: więzadło kruczo-ramienne oraz więzadło obrąbkowo-ramienne.

Najczęstszymi patologiami w obrębie kompleksu barkowego są:

  1. Zespół Ciasnoty Podbarkowej;
  2. Uszkodzenia w obrębie stożka rotatorów (mięśnia nadgrzebieniowego i podgrzebieniowego) – naderwania, tendinopatie;
  3. „Zamrożony bark”;
  4. Niestabilność stawu ramienno-łopatkowego (TUBS, AMBRI);
  5. Uszkodzenia stawu barkowo-obojczykowego;
  6. Uszkodzenia obrąbka stawowego (Bankart, SLAP);
  7. Tendinoza ścięgna głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia (LHB).

Dolegliwości bólowe kompleksu barkowego związane są z niestabilnością jego struktur. Thomas i Matsen podzielili tę niestabilność na dwa rodzaje: TUBS – czyli urazowa, jednostronna niestabilność z uszkodzeniem typu Bankart’a oraz AMBRI – czyli niestabilność wielokierunkowa bez przyczyny urazowej. Część dolegliwości wymaga leczenia operacyjnego ale nie wszystkie. Bowiem fizjoterapia zachowawcza, może być równie skuteczną metodą leczenia.

Zamrożony bark

Idiopatyczne zapalenie stawu ramiennego, zarastające zapalenie stawu ramiennego – to choroba, która dotyka najczęściej kobiety w przedziale wiekowym 45-65 lat.

Jest to zapalenie stawu ramienno-łopatkowego, na przebiegu którego dochodzi do obkurczenia lub wytworzenia zrostów w obrębie torebki stawowej – mówi Marcin Trębowicz. – Struktura ta w zdrowym stawie jest obszerna i elastyczna, aby kończyna górna miała dużą ruchomość. W wyniku „zamrożenia”, dochodzi do bardzo dużego ograniczenia ruchomości. Początkowo pacjent odczuwa ból, który narasta. W szczytowym punkcie jest on rwący, obecny podczas spoczynku, często nasilony w nocy. Pacjent nie może ułożyć się na stronie chorej. W tym czasie rozwija się ograniczenie ruchu, którego się często nie zauważa. Ból jest na tyle dotkliwy, że sam w sobie ogranicza aktywność. Po przejściu fazy ostrej (trwającej do 3 miesięcy) ból zmniejsza się i u wielu osób ustępuje całkiem.  Jeśli jest obecny, to w skrajnym zakresie ruchu. W tym okresie głównym problemem staje się ograniczenie ruchomości. Wygląda to jak porażenie mięśni, ale nie ma nic wspólnego z zaburzeniem ich funkcji. To obkurczona torebka stawowa stawia opór ograniczając funkcję. Niestety, wówczas możliwości uniesienia ręki są minimalne.

Jak dowodzą badania, w przypadku zamrożonego barku, zmianie ulega również kinematyka łopatki. Podczas próby uniesienia rąk w górę, kość ramienna pociąga łopatkę. Zmiana ustawienia łopatki, która stanowi panewkę stawu ramiennego, w normalnych warunkach pozwala na zwiększenie zakresu ruchu ręką. Jeżeli jednak łopatka ze względu na napięcie otaczających ją mięśni nie porusza się w swoim pełnym zakresie lub porusza się inaczej, ogranicza to również ruchy całego ramienia. Tak więc ruch unoszenia ręki ograniczony jest nie tylko przez usztywnioną torebkę stawową, ale również przez złą pracę całego barku.

Dlatego oprócz przywrócenia sprawności samego stawu ramiennego, ważne jest, by zadbać o prawidłowy ślizg łopatki po klatce piersiowej – podkreśla kierownik centrum Diagnostyki i Fizjoterapii „Werandki”. – Można to osiągnąć w dwojaki sposób. Po pierwsze poprzez rozluźnianie tkanek wokół stawu ramiennego i łopatki, po drugie za pomocą specjalnych ćwiczeń.

Wykorzystanie systemu ACX.REHAB pozwala na wykonywanie delikatnych ruchów całym ciałem przy ustabilizowanej dłoni. Dzięki wykorzystaniu wirtualnej rzeczywistości, bezboleśnie pracujemy nad ruchem w stawie ramiennym jednocześnie przywracając prawidłowy rytm łopatkowo-ramienny. Właściwy wzorzec ruchu, jest niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania barku. Praca nad ruchomością całego kompleksu obręczy barkowej przynosi dużo lepsze efekty niż mobilizowanie samego stawu ramiennego. Pozwala na przywrócenie większego bezbolesnego zakresu ruchu, a co za tym idzie większej swobody w wykonywaniu czynności życia codziennego.

Tendinopatie

To grupa schorzeń odnosząca się do ścięgien mięśni. W przypadku barku chodzi o ścięgna mięśni stożka rotatorów: nadgrzebieniowego, podgrzebieniowego, podłopatkowego i obłego mniejszego. Tendinopatie można ogólnie podzielić na zapalenia ścięgien (tendinitis), które powstają najczęściej w wyniku urazu oraz na tendinozy, czyli rodzaj zwyrodnienia ścięgna.

Zapalenie ścięgna ma nagły początek i najczęściej związany jest z urazem – mówi fizjoterapeuta. – Czasem jednak może być symptomem choroby układowej. Należy o tym pamiętać, zwłaszcza w kontekście obustronnych zapaleń. Typowo jednak, związane jest to z nagłym naciągnięciem lub częściowym uszkodzeniem ścięgna.

Objawy choroby rozwijają się bardzo szybko – w ciągu kilku godzin. Pacjent ma trudność z wykonaniem czynności aktywujących dane ścięgno. Początkowo ból zlokalizowany jest w okolicy mięśnia naramiennego, ale z czasem może zacząć przenosić się w dół do ramienia i przedramienia. Ból w zależności od rozległości zapalenia, może być odczuwany zarówno przy ruchach, jak i w spoczynku. Jeśli uraz jest niewielki to dolegliwość ma tendencję do szybkiego ustępowania. Jeśli ból jest obecny w nocy i w spoczynku, warto początkowo wspomóc się farmakoterapią. Niewątpliwie wskazane jest też odciążenie kończyny.

Aby przyspieszyć leczenie, można we wczesnej fazie wprowadzić rehabilitację. Na początku stosujemy delikatny masaż poprzeczny samego ścięgna. Dodatkowo, warto popracować nad punktami spustowymi, które tworzą się w wyniku napięcia bólowego, a które same dają dolegliwości bólowe. Dobrze działa – jako inhibicja bólowa – kinesiotaping odpowiednio zaaplikowany na okolicę urazu.

Tak jak w przypadku „zamrożonego barku” tak i tu, doskonale sprawdza się wykonanie ćwiczeń z wykorzystaniem wirtualnej rzeczywistości – podkreśla Marcin Trębowicz. – Systemu ACX.REHAB pozwala na wprowadzenie ćwiczeń koncentrycznych i ekscentrycznych w bezbólowym zakresie ruchu. Ćwiczenia z wykorzystaniem wirtualnej rzeczywistości pozwolą w sposób bezpieczny i bezbólowy odbudować rytm ramienno-łopatkowy. Na końcu trzeba sprawdzić, czy łańcuch całej kończyny górnej pracuje prawidłowo, w celu uniknięcia ewentualnych powikłań, związanych z nieprawidłowym wzorcem ruchu.

Tendinozy są formą zmian zwyrodnieniowych i mają nieco inny charakter niż zapalenie. Często są objawem istniejącej już wcześniej patologii (konflikt podbarkowy, dyskinezja łopatkowo-klatkowa, nadruchomość, decentrowanie głowy kości ramiennej). Każda z nich doprowadza do długotrwałych przeciążeń ścięgien, a w konsekwencji do procesu degeneracyjnego ścięgna. Objawem tendinozy jest również ból. W zależności od stopnia choroby może on się pojawiać tylko po wysiłku, lub też może być tak dotkliwy, że uniemożliwia wykonanie danej czynności.

Postępowanie usprawniające jest dużo bardziej intensywne niż w przypadku zapalenia – tłumaczy fizjoterapeuta. – Wykonuje się zabiegi mające na celu zmniejszenie mikro ukrwienia w obrębie ścięgna. Podstawowymi ćwiczeniami wykonywanymi w leczeniu tej patologii jest trening ekscentryczny. Dzięki zastosowaniu systemu ACX.REHAB efekty procesu usprawniania są dużo szybsze oraz bezpieczniejsze. Warunkiem odpowiedniego efektu jest wykonanie pełnego programu rehabilitacyjnego.

wsparcie UE "Utworzenie ośrodka kompleksowej rehabilitacji kardiologicznej połączonej z rehabilitacją narządu ruchu."
Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego działanie 3.7"