Zmiany zwyrodnieniowe: przeciążone biodro

Zmiany zwyrodnieniowe stawu biodrowego to choroba narządu ruchu u osób po 60. roku życia. Ale na problemy z biodrami uskarżają się coraz młodsi pacjenci.


Przyczyn należy upatrywać w siedzącym trybie życia, braku aktywności fizycznej, nadwadze. Po wyczerpaniu możliwości, jakie daje fizjoterapia w postaci ćwiczeń czy zabiegów łagodzących ból, konieczna może być wymiana chorego stawu na nowy, sztuczny.

Staw biodrowy jest bardzo istotny z punktu widzenia biomechaniki. Przenosi ciężar ciała z tułowia na kończyny dolne i zapewnia ich ruchomość. Odpowiada również za utrzymanie ciała w pozycji pionowej. Tworzy go głowa kości udowej i powierzchnia księżycowata panewki stawu biodrowego. Obie te powierzchnie są pokryte chrząstką szklistą zapewniającą elastyczny ruch w biodrze. Resztę stawu pokrywa błona maziowa, w której wytwarzany jest płyn nawilżający powierzchnie stawowe i zapewniający płynność ruchu. Cała ta struktura, tworząca staw kulisty, otoczona jest torebką stawową wzmocnioną silnym aparatem więzadłowym. Może dźwigać do 500 kg.

Dokuczliwy ból


Biodra mogą boleć wskutek przeciążenia stawów. Dolegliwości te w większości przypadków mijają, kiedy odpoczniemy – wyjaśnia mgr Arkadiusz Prożych, kierownik zespołu fizjoterapeutów Uzdrowiska Konstancin-Zdrój SA. – Przewlekłe przeciążenie prowadzi jednak do zmian mięśniowo-powięziowych, co oznacza, że nasze mięśnie są zbyt przykurczone jednostajną postawą, np. długotrwałym siedzeniem lub wykonywaną czynnością, i nie mogą pracować w sposób naturalny. Wtedy potrzebna jest interwencja fizjoterapeuty i odpowiednie ćwiczenia, aby zlikwidować ból i odbudować pełny zakres ruchów w stawie biodrowym.

Przy zmianach zwyrodnieniowych dochodzi do trwałego uszkodzenia chrząstki stawowej panewki stawu biodrowego bądź do degeneracji głowy kości udowej i degradacji stawu. To prowadzi do ograniczenia zakresu ruchu w stawie i bólu, który zaczyna promieniować do pachwin i kolan; może być też odczuwany w odcinku lędźwiowo-krzyżowym kręgosłupa oraz na tylnej stronie uda.

Ból biodra jest wyjątkowo dokuczliwy. Przy zwyrodnieniu ogranicza podstawowe czynności, takie jak samodzielne stanie, chodzenie (zaburzając z czasem wzorzec chodu), swobodne kucanie czy siadanie. Ból występuje nie tylko podczas poruszania się, ale również w czasie spoczynku (nierzadko też w nocy). Największą trudność sprawiają ruchy zgięcia, prostowania i odwodzenia kończyny. Dodatkowo odczuwana jest sztywność poranna.

Zużyte stawy


Jak podkreśla na łamach „Pulsu Medycyny” prof. dr hab. n. med. Leszek Romanowski z Ortopedyczno-Rehabilitacyjnego Szpitala Klinicznego im. Wiktora Degi Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, prezes Polskiego Towarzystwa Ortopedycznego i Traumatologicznego, jest wiele prawdy w stwierdzeniu, że wraz z fizjologicznym procesem starzenia organizmu stawy zużywają się. – O chorobie zwyrodnieniowej stawów mówimy wtedy, gdy procesy regeneracyjne nie nadążają za zmianami degeneracyjnymi. W przebiegu tej choroby dochodzi do utraty chrząstki stawowej, z czasem rozwijają się stany zapalne, a procesy degeneracyjne dotykają także inne tkanki, np. mięśnie i ścięgna – wyjaśnia profesor. – Istotny dla rozwoju schorzenia jest czynnik genetyczny – organizmy niektórych chorych są po prostu bardziej podatne na szybszy przebieg choroby. Pozostałe czynniki ryzyka są związane z nadmiernym przeciążaniem stawów. Odpowiadają za to nadwaga, wyczynowe uprawianie sportu, wszelkie przebyte urazy i zaawansowany wiek. 


Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego ma charakter postępujący i przewlekły. Im bardziej narastają dolegliwości bólowe, tym w większym stopniu pacjent rezygnuje z aktywności – dodaje mgr Przemysław Chrościcki, fizjoterapeuta z Centrum Diagnostyki i Fizjoterapii „Werandki” Uzdrowiska Nałęczów. – Z kolei im mniej chory się porusza, tym bardziej schorzenie postępuje. Jednocześnie, kiedy pacjent oszczędza staw zmieniony chorobą, nadmiernie przeciążone zostają pozostałe stawy i mięśnie.

500 kg - taki ciężar jest w stanie utrzymać staw biodrowy.
Indywidualna fizjoterapia


Leczenie zmian zwyrodnieniowych stawu biodrowego jest w pierwszym okresie trwania choroby zwykle zachowawcze i wielokierunkowe. Polega na stosowaniu kinezyterapii, fizykoterapii, hydroterapii oraz przyjmowaniu leków przeciwzapalnych, przeciwbólowych i rozluźniających układ mięśniowy. 
W doniesieniach naukowych potwierdzono skuteczność ćwiczeń fizycznych: wzmacniających (czynnych w odciążeniu z oporem), rozciągających oraz aerobowych (tlenowych) w chorobie zwyrodnieniowej stawów. – Podstawowym elementem terapii w celu spowolnienia procesu zwyrodnieniowego jest odciążenie chorego stawu. Ćwiczenia w systemie bloczkowo-ciężarkowym, utrzymującym w odciążeniu miednicę i obie kończyny dolne, łagodzą dolegliwości nie tylko w samym stawie biodrowym, ale także w okolicach, do których promieniuje ból: w pachwinie, udzie, podudziu czy plecach. Rozciągają również stawy biodrowe, zwiększając zakres ruchu oraz przywracają im stabilność i elastyczność – podkreśla Arkadiusz Prożych.

Fizjoterapia jest także niezbędna, kiedy zapadnie decyzja o przeprowadzeniu endoprotezoplastyki stawu biodrowego. W fazie usprawniania przedoperacyjnego odbywają się ćwiczenia oddechowe oraz nauka ćwiczeń, które będą wykonywane już po wszczepieniu endoprotezy, na przykład zapobiegających powikłaniom zakrzepowym, wzmacniających obręcz barkową i kończyny górne (przygotowanie do chodzenia o kulach) czy wykształcających nowe nawyki. – Indywidualna praca z fizjoterapeutą pomaga także w kolejnym etapie rehabilitacji, już po wypisaniu ze szpitala, gdzie przeprowadzono operację: nauce chodzenia z obciążaniem kończyny operowanej, zwiększaniu siły mięśni obręczy biodrowej, a zwłaszcza mięśni operowanej kończyny, a także ćwiczeniach poprawiających stabilność kręgosłupa. Dalszym celem terapii ruchowej jest doskonalenie chodu, wydolności mięśniowej i wzmocnienie ogólnej kondycji chorego – podsumowuje Arkadiusz Prożych.

Wszystkie uzdrowiska Grupy Uzdrowisk Polskich prowadzą rehabilitację pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów oraz oferują opracowane indywidualnie programy rehabilitacji po wszczepieniu endoprotezy.

Artykuł pochodzi z Magazynu Uzdrowisk Polskich “Nasze Zdroje” (Nr 2/2020)

Wszystkie numery magazynu dostępne są na stronach naszego Uzdrowiska – zachęcamy do lektury!

wsparcie UE "Utworzenie ośrodka kompleksowej rehabilitacji kardiologicznej połączonej z rehabilitacją narządu ruchu."
Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego działanie 3.7"